Nghiên cứu về việc sử dụng Azithromycin trong dự phòng đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Thông tin tác giả
Tác giả: Richard K. Albert, M.D.. cùng cộng sự. Các tác giả thực hiện nghiên cứu này nằm trong Mạng lưới Nghiên cứu Lâm sàng COPD (COPD Clinical Research Network).
Địa điểm thực hiện: Các tình nguyện viên tham gia nghiên cứu được tuyển chọn từ 17 cơ sở liên kết với 12 trung tâm y tế trên khắp Hoa Kỳ
Bối cảnh nghiên cứu
- Tác động nghiêm trọng của các đợt cấp COPD: Các đợt cấp tính gây ra gánh nặng lớn về y tế và kinh tế, dẫn đến việc tăng tần suất thăm khám, cấp cứu và nhập viện. Những bệnh nhân gặp đợt cấp thường có nguy cơ tử vong cao hơn, chức năng phổi suy giảm nhanh hơn và chất lượng cuộc sống bị giảm sút.
- Hạn chế của các phương pháp điều trị hiện tại: Mặc dù các loại thuốc như glucocorticoid hít, thuốc cường beta 2 tác dụng kéo dài (LABA) và thuốc kháng muscarinic tác dụng kéo dài (LAMA) đã giúp giảm tần suất đợt cấp, nhưng ngay cả khi kết hợp cả ba loại thuốc này, bệnh nhân vẫn có thể gặp trung bình khoảng 1,4 đợt cấp mỗi năm.
- Tiềm năng của kháng sinh nhóm Macrolid: Macrolid không chỉ có tác dụng kháng khuẩn mà còn sở hữu các đặc tính điều hòa miễn dịch và chống viêm. Trước nghiên cứu này, đã có 7 nghiên cứu nhỏ thử nghiệm hiệu quả của Macrolid trong việc giảm đợt cấp COPD nhưng kết quả thu được lại mâu thuẫn nhau.
- Mục tiêu của nghiên cứu: Do các bằng chứng trước đó chưa đồng nhất, các tác giả đã thực hiện thử nghiệm ngẫu nhiên quy mô lớn này để kiểm chứng giả thuyết: Liệu việc bổ sung Azithromycin vào phác đồ điều trị thông thường có thực sự làm giảm tần suất các đợt cấp của COPD hay không
Thông tin chung của nghiên cứu
- Tên nghiên cứu: Azithromycin để dự phòng các đợt cấp của COPD (Azithromycin for Prevention of Exacerbations of COPD).
- Mục tiêu: Xác định liệu việc sử dụng Azithromycin hàng ngày có giúp giảm tần suất các đợt cấp ở bệnh nhân COPD có nguy cơ cao hay không.
Phương pháp nghiên cứu
- Thiết kế: Nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng với giả dược diễn ra trong 1 năm.
- Đối tượng nghiên cứu: 1142 bệnh nhân COPD (từ 40 tuổi trở lên) có nguy cơ cao bị đợt cấp (từng nhập viện, sử dụng oxy dài hạn hoặc phải dùng steroid đường toàn thân).
- Can thiệp:
+ Nhóm Azithromycin: 250 mg/ngày trong 1 năm kết hợp với điều trị thông thường (570 người).
+ Nhóm dùng phác đồ điều trị thông thường kết hợp với giả dược (572 người).
- Tiêu chí loại trừ: Bệnh nhân có vấn đề về thính giác, nhịp tim nhanh hoặc có nguy cơ kéo dài khoảng QT.
Trước khi được phân nhóm, bệnh nhân phải trải qua quá trình sàng lọc nghiêm ngặt để loại trừ những người có nguy cơ cao như: giảm thính lực, nhịp tim nhanh lúc nghỉ, hoặc có nguy cơ kéo dài khoảng QTc
Kết quả chính
Nghiên cứu cho thấy Azithromycin mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc kiểm soát bệnh:
- Kéo dài thời gian đến đợt cấp đầu tiên: Thời gian trung vị đến đợt cấp đầu tiên ở nhóm Azithromycin là 266 ngày, so với 174 ngày ở nhóm giả dược (P < 0.001).
- Giảm tần suất đợt cấp: Nhóm Azithromycin có tỷ lệ đợt cấp trung bình là 1,48 lần/bệnh nhân-năm, thấp hơn so với 1,83 lần ở nhóm giả dược (P = 0.01).
- Cải thiện chất lượng cuộc sống: Điểm số trên bộ câu hỏi hô hấp St. George (SGRQ) cải thiện đáng kể hơn ở nhóm dùng thuốc. Có 43% bệnh nhân nhóm Azithromycin đạt được mức cải thiện có ý nghĩa lâm sàng so với 36% ở nhóm giả dược.

Azithromycin mang lại hiệu quả rõ rệt đối với người bệnh COPD

Tác dụng phụ và rủi ro
Mặc dù có hiệu quả, nghiên cứu cũng ghi nhận các lo ngại về an toàn:
- Ảnh hưởng thính giác: Sự suy giảm thính lực (được xác nhận qua thính lực đồ)  xảy ra phổ biến hơn ở nhóm dùng Azithromycin (25%) so với nhóm giả dược (20%) (P = 0.04).
- Kháng kháng sinh: Việc sử dụng azithromycin lâu dài dẫn đến sự thay đổi trong mô hình kháng thuốc của vi khuẩn. Cụ thể, nghiên cứu cho thấy có sự gia tăng đáng kể tỷ lệ vi khuẩn cư trú ở vùng mũi họng kháng lại các loại kháng sinh nhóm macrolid (tăng từ 52% lên 81% ở nhóm dùng thuốc, so với mức tăng nhẹ từ 57% lên 41% ở nhóm giả dược),,. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa ghi nhận sự gia tăng các đợt cấp hoặc viêm phổi do tình trạng kháng thuốc này gây ra trong thời gian 1 năm.
- Tử vong và tim mạch: Không có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ tử vong hoặc các biến cố tim mạch nghiêm trọng giữa hai nhóm (đã loại trừ bệnh nhân nguy cơ cao từ đầu).
Kết luận
Trong bối cảnh các đợt cấp tính vẫn là mối đe dọa hàng đầu đối với bệnh nhân phổi tắc nghẽn mạn tính, bất chấp các liệu pháp hít thông thường đã được tối ưu hóa. Với quy mô lớn (hơn 1.100 tình nguyện viên theo dõi trong 1 năm), đây là bằng chứng khoa học mạnh mẽ chứng minh rằng việc sử dụng Azithromycin liều thấp hàng ngày có thể làm giảm đáng kể tần suất các đợt cấp và cải thiện chất lượng sống của bệnh nhân.
Việc bổ sung Azithromycin liều thấp (250mg) hàng ngày vào phác đồ điều trị thông thường giúp giảm tần suất đợt cấp và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân COPD nguy cơ cao. Dù mang lại lợi ích rõ rệt, tuy nhiên, bác sĩ cần cân nhắc giữa lợi ích này với nguy cơ giảm thính lực và sự gia tăng tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn trong cộng đồng.

Nguồn thông tin:
https://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJMoa1104623

Biên soạn: Ds.Cao Ngọc Hải - Khoa Dược TTYT Tam Nông